HAM Båså Jåwå (Carakan - Latin)

᭙   () 
Pranyatan Umum Ngênani Hak Hak Asasi (Umat) Manungså

          ( =  )

    (     )    ᭥      ᭰ ()

Sabên umat manungså laír kanti hak hak kang pådå lan pinasti lan kanti kabêbasan kabêbasan íng bakuníng anggêr anggêr (wêwatón = undang undang).

Pêrsêrikatan Bångså Bångsa darbé komitmên (tékad nglaksanakaké maujudé janji lan kasaguhané) kanggo junjúng luhúr, nggrêngsêngaké

lan ngayómi hak hak asasi umat manungså marang sabên pribadi (individu).

 

   ᨾ ᨾ   ᭜       ᭜ 

Komítmên kasêbút ingayatan såkå Piagam Pêrsêrikatan Bångså Bångså kang nukúlaké kamantêpaníng kayakinan pårå bångså sakdonyå tumrap hak hak asasi umat manungså íng bakuníng paugêran sartå tumrap martabat lan ajiníng kamanungsan.

 ᭚   ()       ᭰       ᦿ᧌   

              ᭙     

Kabèh mau, iyå hakmu. Kênali lan pahamånå hak hak kasêbút. Supåyå kasêngkuyúng mbiwarakaké lan nglêstarèkaké kanggo paugêran diri pribadi sarta kanggo sapêpadané umat manungså liyané.

᭚   ()

 - 

Pranyatan Umúm Ngênani Hak Hak Asasi (Umat) Manungså
Pambukå / Mukadimah



 ᨾ               ᨾ 

MANIMBANG

manåwå ngakóni marang martabat alamiah sartå hak hak kang pådå lan pinasti íng sabên warganíng kulawargå umat manungså, mujúdaké landésaníng kamardikan, kaadilan sartå bêdamèníng donyå.



             ᨾ      ᭑     ᭼       ᭤ ᭙  ᭙     ᭜ ( )

MANIMBANG

manåwå nyingkúr lan nganggêp rèmèh hak hak umat manungså biså njalari tandang tanduk kasar lan wêngís kang nuwuhaké råså runtík atiné umat manungså, lan kabanguné donyå dadi papaníng umat manungså biså ngrasakaké lan ngalami nikmatíng bébas mêdar panêmu lan bébas ngrasuk agåmå sartå kalís såkå råså wêdi lan was sumêlang sarta uríp kacingkrangan, kapratèlakaké dadi pranyatan minångkå dadi gêgayuhan luhúr sakabèhíng umat manungså lumrah (kawulå alit).



     ᭙ᨾ  ( ) ᭜      (᭻)    ᨾ ᭑     

MANIMBANG

manåwå hak hak umat manungså pêrlu antuk pangayoman kanti pranatan lan tatanan anggêr anggêr (undang undang), amríh sabên uwóng ora kêpêkså milíh nglawan (mbrontak) minångkå kupiyå kang pungkasan anggóné ngrékådåyå kanggo nglawan marang tindak daksiyå lan panjajahan.



     ᭦    ᨾ    

MANIMBANG

manåwå mêkaríng pamêrdi panggulowêntahíng sambúng pamitran íng antaraníng pårå bångså sabên nêgårå pêrlu lan wigati dirêmbakakaké.



      ᭓    ᭜          ᭙   ᭰   ᭗   ᧂ    ᭜        

MANIMBANG

manåwå pårå bångså íng Pêrsêrikatan Bångså Bångså, íng sajroníng Piagam Pêrsêrikatan Bångså Bångså, wus pådå mratélakaké kanti tandês anggóné ngugêmi marang hak hak kang baku umat manungså, marang martabat lan ajiníng pribadiné umat, lan marang hak hak priyå lan wanitå kang sadrajat lan pådå, sartå wus gawé putusan bakal nyêngkuyúng majuníng sosial sartå ajiníng uríp amríh såyå luwíh bêcík, kanti kamardikan kang ombèr lan jêmbar têbané.



    ᭤ ᭰     ᨾ ᨾ          ( )      

MANIMBANG

manåwå Nêgårå Nêgårå Anggota wús ikrar lan prajanji bakal nggayúh kang såyå maju anggóné ngajèni lan ngúrmati ajiníng umúm marang hak hak asasi umat manungså sartå råså bébas kang asasi (kanti paugêran) íng ujudíng sambúng makaryå klawan Pêrsêrikatan Bångså Bångså.



   ᨾ     ᨾ    

MANIMBANG



᭚ ()

MAJÊLÍS UMÚM

mbiwarakaké

Pranyatan Umúm Ngênani Hak Hak Asasi (Umat) Manungså

     ᨾ        ᭧ ()     ᭚       ᨾ     ᭑    ᭙᭥ ᩌ      ᨾ ᨾ                       ( =  )

minångkå sawijiníng paugêran umúm kanggo kasilíng gêgayuhan sabên bångså lan sabên nêgårå, déné kang katuju supåyå sabên uwóng lan sabên bêbadan íng satêngahíng bêbrayan (masyarakat), kanti tansah élíng lan ngugêmi Pranyatan iki, tansah mêrsudi ngadani panggulowêntah supåyå råså ngajèni lan ngúrmati hak hak sartå uríp bébas kasêbút såyå mêkar ngrêmbåkå.
Sartå kanti rékå dåyå progrèsip kang asipat nasional lan intêrnasional, biså nanggúng wujudíng kasaguhan ngakóni lan anggóné asúng pakúrmatan kanti univêrsal lan èfèktif, iyå såkå bångså bångså íng Nagårå Nagårå Anggota, kalêbu bångså bångså íng laladan kang kabawah panguwasaníng anggêr anggêré (wêwatón = undang undang).

 

           ᭠ᨾ ᭦    

BAB : 1

Sabên uwóng kalairaké kanti mardikå lan darbé martabat lan hak hak kang pådå. Kabèh pinaringan akal lan kalbu sartå kaajab pasrawungan anggóné mêmitran siji lan sijiné kanti jiwå sumadulúr.

 

  ᭜   ᭚              ()            ᭧     

   ᭙ ᭜    ( )                   ᨾ 

BAB : 2



 ᨾ    ᨾ  ᭙ ()

BAB : 3

Sabên uwóng nduwèni hak ingatasíng uripé, bébasíng uripé lan kaslamêtané minångkå pribadi (individu).



              

BAB : 4

Ora kênå sawijiníng uwóng didadèkaké budak utåwå batúr, maujudíng budak lan batúr tukón kanti ujúd åpå waé dadi larangan.



           ᭦       ᭜    

BAB : 5

Ora kênå sawijiníng uwóng disiya siya íng siksa, utåwå nandang tindak kêjêm, dipatrapi utåwå nåmpå pidånå kang ora kåyå lumrahíng umat manungså utåwå siningkúr karèmèhaké.



  ᭜  ᭓   ( )    ᭙    

BAB : 6

Sabên uwóng darbé hak tumrap pasêksi íng sajroníng anggêr anggêr (undang undang) minångkå umat manungså sacårå pribadi íng êndi waé papan dunungé.



                   (᭴)   ()  ᭚    ()    ᭴  

BAB : 7

Ngadêpi hukúm, kabèh duwé hak pådå lan darbé hak olèh pêngayóman anggêr anggêr síng pådå, tanpå dibédak bédakaké. Kabèh duwé hak ingayóman síng pååå marang tumindak mbédak mbédakaké (diskriminasi) kang ora cundúk (cocok) karo Pranyatan iki, lan marang sawêrnaníng pamilút (ngojok ojoki) síng tumuju marang tumindak diskriminasi kasêbút.



     ᨾ ᭦ᨾ ᭜        ( ) ᭠  

BAB : 8

Sabên uwóng nduwèni hak kapulíhaké kanti trêp såkå sêsambungané kapatrapan pêngadilan nasional tumrap tindak tanduk kang nalisír såkå hak hak baku kang déníng anggêr anggêr (undang undang) kapasrahaké dadi haké.



            

BAB : 9

Ora ånåsiji waé uwóng kang kênå ditangkêp, ditahan utåwå kasingkíraké kanti sawênang wênang.



   ᭗   ᨾ  ᭜       ᨾ   ᭓      

BAB : 10



    ᨿ             ᨾ        ᨾ   ᨾ 

        ᩌ         ᩊ          ᨾ   ᭙              ᨾ

BAB : 11

1. Sabên uwóng kang dinakwå amargå dianggêp nindakaké laku nalisír såkå undang undang, dianggêp durúng nyandang kaluputan sadurungé undang undang mbuktèkaké kaluputané íng pangadilan kang tinarbukå, íng bab iki sabên uwóng olèh jaminan kang dipêrlókaké kanggo mbélani haké.
2. Ora ånå uwóng siji waé kang kênå dianggêp lupút nindakaké nglanggar undang undang utåwå tlédor, kang ora mujudaké tindak nalisír såkå undang undang nasional utawå intêrnasional, íng titi mångså tumindak mau linakónan. Ugå ora prayogå nêmtokaké paukuman kang luwíh abód katimbang paukuman kang katêtêpaké nalikå tindak nglanggar undang undang iku linakónan.



       ᨾ  ᭰     ᨾ                    ᩊ  

BAB : 12

Ora ånå uwóng siji waé kang kênå dirégóni hak pribadiné, kulowargané, balé wismané utåwå sêsambungané nampå lan ngirim layang kanti sawênang wênang; ugå marang hak pakúrmatan lan ajiníng diri.
Sabên uwóng ndarbèni hak kaayóman déníng undang undang awit såkå anané gangguan utawå tindak nalisír mangkono iku.



  ᭜       ᭓ ᨾ 

   ᩊ          

BAB : 13

1. Sabên uwóng darbé hak tumrap bébasíng tumindak utåwå ora nindakaké åpå åpå íng sajroníng laladan wêwêngkóníng nêgårå.
2. Sabên uwóng darbé hak ninggalaké sadéngah nêgårå, kalêbu nêgarané déwé, lan darbé hak bali manèh mênyang nêgarané.



        ᨾ  

  ᭦  ᨾ                     

BAB : 14

1. Sabên uwóng darbé hak ngupåyå pangayóman marang nêgårå liyå kanggo
   pangayóman amargå anggóné dadi burón.
2. Hak kasêbút ora kênå kaêtrapaké manåwå anggóné dadi burón iku nyåtå kang dadi sababé awít tumindak kadúrsilan kang ora gêgandèngan karo politik, utåwå karånå tumindak kang nalisír karo tujuan síng baku såkå Pêrsêrikatan Bångså Bångså.



     

         ᨾ  ᨾ          

BAB : 15

1. Sabên uwóng darbé hak dadi wargå nêgårå.
2. Ora ånå uwóng siji waé kang kanti tanpå landêsan tatanan banjúr kabatalaké anggóné dadi wargå nêgårå utåwå ditampik haké kanggo salin dadi wargå nêgårå liyå.

 ᭙            ᨾ     ᨾ  ᨾ ᭓ ᩂ   / 

   ᨾ    

 ᭧ /        ᨾ  ᭧ () ᨾ

BAB : 16

1. Priyå lan wanitå kang wus diwåså kanti tanpå mawas bångså, wargå nêgårå utåwå agåmå, darbé hak nglakóni ningkah lan mbangun kulåwargå. Kabèh nduwèni hak kang pådå íng babakan nêningkahan, íng sajroníng alam ningkah lan íng alam pêpisahan/pêgatan.
2. Nêningkahan amúng biså dilêksanani adêdasar pilihan bébas lan têmên têmên dadi pasarujukané pêngantèn sakêlórón.
3. Brayat/kulåwargå iku sawijiníng têtunggalan kang alamiyah lan baku íng masyarakat lan anduwèni hak pangayoman såkå bêbrayan (masyarakat) lan nagårå.



  ᨾ   ᭙    ᨾ

         

BAB : 17

1. Sabên uwóng duwé hak andarbèni båndå, kanti pribadi utåwå bêbarêngan karo uwóng liyané.
2. Ora ånå uwóng siji waé kênå dirampas bandané kanti sawênang wênang.



            ᨾ   ᨾ      ᨾ         ᭙       ( )  ᭙

BAB : 18

Sabên uwóng darbé hak bébas duwé panêmu, kalbu lan agåmå. íng
babakan iki kalêbu hak bébas ganti agåmå lan kapitayan, lan hak bébas kanggo anêksèni agamané utåwå kapitayané, kanti cårå anggêlar piwulang, nglakóni, laku ibadah lan sêtya tuhu ngugêmi kapêrcayané, kanti cårå pribadi utåwå bêbarêngan karo uwóng liyané, íng ngêdêngan (ngarêpíng umúm) utåwå pribadi.



   ᭐         ᨾ /       ᭜           

BAB : 19

Sabên uwóng darbé hak ingatasé hak bébas mratèlakaké panêmuné, kalêbu duwé hak bébas darbé panêmu tanpå dirégóni/diganggu, lan kanggo ngupåyå, nåmpå sartå mratélakaké informasi lan pamikiran pênêmuné lumantar média åpå waé kanti tanpå mawas watêsíng wêwêngkón laladan.



 ᨾ     ᨾ  

             / 

BAB : 20

1. Sabên uwóng nduwèni hak ingatasé hak bébas ngumpúl lan gawé paguyuban tanpå anané rudåpêksan.
2. Ora ånå uwóng siji waé kang kénå dipêkså lumêbu íng sawijiníng pakumpulan / paguyuban.



 ᨾ     ᨾ          

           /    

ᨾ                    ᭗       ᭙    ᨾ 

BAB : 21

1. Sabên uwóng nduwèni hak cawé cawé íng kapêrluwané pamarintah nagarané, kanti langsúng utåwå lumantar wakíl wakíl kang pinilíh kanti bébas.
2. Sabên uwóng darbé hak kang pådå kanti kalodangan kang pådå biså kawisudå tampå kalungguhan/jawatan pamarintah íng nêgarané.
3. Gêgayuhaníng rakyat kudu dadi lambaran baku wêwênangé pamarintah, gêgayuhan iki kudu kawujudaké kanti cårå anané pamilihan umúm kang dianakaké íng wêktu kang tinamtu lan múrni kanti hak pilíh kang umúm lan sadrajat, kanti pungút swårå sacårå wadi utåwå kanti pranatan liyå anggêr biså nanggúng hak bébas anggóné milíh.



   ᭧ ( )      ᭜          ᭙       ᭦    ᭙ᨾ   

BAB : 22

Sabên uwóng, minångkå warganíng bêbrayan (masyarakat) anduwèni hak ingatasé jaminan sosial, sartå darbé hak amríh kalêksanané hak hak ékonomi, sosial lan budåyå síng dadi kapêrluwan martabaté sartå mêkaríng pribadiné kanti bébas, lumantar rékådåyå nasional utåwå karyå pamitran intêrnasional, cóndóng marang tåtå pranatané lan sumbêr dayaníng Nagårå.



 ᨾ       ᦿ     ᨾ  ᨾ    / 

         ( )   ᭜ 

 ᨾ ᨾ ᩊ /   /       ᭙         ᨾ

     ᨾ    ᨾ

BAB : 23

1. Sabên uwóng anduwèni hak pagawéyan, hak bébas milíh pagawéyan, darbé hak anané syarat syarat nyambútgawé kanti adíl lan nguwohaké kauntungan sartå nduwèni hak ingayoman íng kahanané nalikå ora nyambút gawé / nganggúr.
2. Sabên uwóng kanti ora kabédak bédakaké, darbé hak ingatasé pituwas (opah, asil) kang pådå tumrap pagawéyan kang pådå.
3. Sabên uwóng kang nglakóni pagawéyan nduwèni hak nåmpå opah / asíl kang adíl lan nguntúngaké/bati, kang nanggúng bisané dadi panguripan kang múrwat kanggo diri pribadi lan ugå marang kaluwargané, lan manåwå ånå wigatiné katambah íng lindungan kapêrluwan sosial liyané.
4. Sabên uwóng darbé hak nggåwå lan nglêbóni paguyuban paguyuban pêgawé kanggo ngayómi kapêrluwané.



    ᭙          ᨿ /  

BAB : 24

Sabên uwóng nduwé hak ngaso lan libúr, kêlêbu pranataníng wanci nyambút gawé kang múrwat lan dinå libúr kang pantês kanti wêwatón tumåtå, lan têtêp nåmpå opah/ pituwasíng karyå.



  ᨾ     ᨾ        ᨾ     ᨾᨾ          ᨾ   ᭤      ᨾ

  ()      ( )      ᭓ ᨾ ᨾ   ᨾᨾ    

BAB : 25

1. Sabên uwóng nduwèni hak bisané uríp kanti múrwat, kanggo kasarasan lan katêntrêmané dalasan kulawargané, tan kèri íng bab hak pangan, sandang, papan lan pangopèníng kasarasan sartå kapêrluwan sosial síng dadi kabutuhan lan hak olèh tanggungan jaminan nalikå ngalami nganggúr, nandang lårå, cacat, dadi waråndå, nyandak umúr tuwå, utåwå kahanan liyané kang njalari kacingkrangan, kang nyåtå ngluwihi dåyå kêkuwatané.
2. Pårå biyúng (ibu) lan bocah bocah darbé hak olèh pangopèn lan bantuan istiméwa (mirunggan). Kabèh bocah, kang lair íng sajroníng tatanan ningkah utåwå sanjabaníng tatanan ningkah kudu antuk pangayoman sosial kang pådå.



     ᭥  ᭜  /     ()            ᭙   

   ᭜ ᭰           ᨾ    
           ᭦     ᭧          ᭓ ᭦ᦱ  / 

     ᭓     

BAB : 26

1. Sabên uwóng darbé hak olèh panggulowêntah íng pawiyatan kanti gratis, saora orané tumrap sêkolah/pawiyatan dasar. Pawiyatan dasar kawajibaké. Sêkolah (pawiyatan) tèhnik lan jurusan umúm kanggo sabên uwóng kanti tinarbukå, sabên uwóng biså lumbu íng pawiyatan luhúr kanti pranatan kang pååå salaras karo múrwat lan pantêsé.
2. Panggulowêntah kudu kaênêraké amríh sabên pribadi biså mêkar kanti ombèr, biså ndayani såyå kandêlé råså biså ngajóni lan ngúrmati hak hak asasi umat manungså lan kêbébasan kêbébasan kang baku. Panggulowêntah íng pawiyatan kudu biså nênangi lan mêkaraké råså têpa salirå karo pêpadané, mêkaríng pamitran, pasêduluran íng antarané bångså bångså, bêbrayan, ras apadéné agåmå, sartå njalari kudu såyå majuníng Pêrsêrikatan Bångså Bångså sajroníng mêmêtri lan nyíptå bêdamèn / pirukún.
3. Pårå wóng tuwå, darbé hak utåma sajroníng milíh pawiyatan papan panggulowêntah kanggo anak anaké.



  ᭼  ᭙     ᭧    ᭑     ᮖ

   ᨾ ᭙    ᮖ          ᭵    / 

BAB : 27

1. Sabên uwóng duwé hak ngrasuk lan ambyúr íng kiprahíng kabudayan íng sadinå dinané íng bêbrayan, ngrêsêpi sêni, lan biså ngrasakaké ngalami majuníng uríp lan paédahíng kawrúh.
2. Sabên uwóng duwé hak antuk pangayóman anggóné kiprah lan makaryå íng babagan ngèlmu lan kawrúh kang arupå pangayoman marang kauntungan síng awujúd moril utåwå matêriil, ugå íng kasusastran utåwå sêni kang ciniptå / asil karyané.



   ᭙ ᩏ    ᭚   

BAB : 28

Sabên uwóng darbé hak ingatasé pranatan sosial nasional lan intêrnasional, salaras karo hak hak lan kabébasan kabébasan kang kamót íng Pranyatan iki bisa kanti têmên maujúd.



 ᨾ  ᭧ /          ᭙  

᭓   ᨾ    ᭙   ( )         ᭜              ᨾ  ᭧  /  ᭤

       ᨾ     ᨾ  

BAB : 29

1. Sabên uwóng nduwèni kuwajiban marang bêbrayan/masyarakat, kang sanyatané ora ånå papan liyå kang biså dadi papan mêkaríng kapribadèn kanti bébas sartå têmên tumêmên.
2. Sajroníng nglêksanani hak hak lan kabébasan kabébasané, sabên uwóng kudu mbangún miturút marang pranatan kang salaras karo undang undang (anggêr anggêr), kang isi ancas lan tujuwan síng ora ånå liyå kajåbå múng amríh gumólóngíng niyat ngugêmi lan ngúrmati kanti trêp marang hak hak lan kabébasan kabébasan uwóng liyané, kanggo mujúdaké syarat syarat kang adíl íng bab kasusilan, têrtib tumåtå lan katêntrêmaníng umúm, íng bêbrayan / masyarakat kang démokratis.
3. Hak hak lan kabébasan kabébasan kasêbút, kanti alêsan lan pawadan åpå waé, ora kênå dilaksanani nalisír karo ancas lan tujuwan sartå wêwatón wêwatóníng Pêrsêrikatan Bångså Bångså.



     ᭓ ᭚         ᭙         ᨾ  ᭐     ᭓ ᭚

BAB : 30

Ora ånå siji waé isi sajroníng Pranyatan iki kênå katapsír mènèhi kalodangan marang sawijiníng Nagårå, paguyuban utåwå pribadi, kang awujúd hak supayå olèh utåwå muríh haké antúk pakaryan åpå waé, utawa nglakóni tumindak kanti tujuwan ngrusak hak hak lan kabébasan kabébasan wujúd åpå waé kang kapacak íng sajroníng Pranyatan iki.